Co Adriaanse: Ik maak geen fouten
Hard Gras 43 - juni 2005
Op verzoek van Henk Spaan en Hugo Borst schreef ik vorig jaar een HARD GRAS special over de laatste maanden van Co Adriaanse als oefenmeester van AZ. Hieronder proloog en eerste hoofdstuk van Hard Gras nummer 43. Later wellicht meer.
Co & AZ
PROLOOG
Zondag 22 mei
Co's vriendschap is onvoorwaardelijk
Doodse stilte op Santa Barbara. Zoals het hoort op een begraafplaats op de vroege zondagmiddag. In de verte blaffen politiehonden, de aankondiging van een voetbalwedstrijd in het stadspark van Alkmaar. Over anderhalf uur begint AZ - RBC, de laatste competitiewedstrijd van het voorlaatste seizoen in De Hout.
Ik maak een ommetje met Coos de Joode, de oudste en beste vriend van Co Adriaanse. Vroeger in Amsterdam-West waren ze buurjongens en gabbers. Ravotten in de Oude Houthaven achter de Tasmanstraat en voetballen op het dijkkie, langs het IJ.
‘Co was een streber', zegt De Joode. ‘Als we niet buiten waren, was hij aan het leren. Leren, leren, leren. Co moest en zou hogerop.'
Op het hoofd van De Joode valt geen haar te bekennen. Toch is hij kapper. Zeg maar gerust een gevierd kapper, voormalig Nederlands en Europees kampioen. De Joode heeft zich zo'n beetje binnen geknipt en kan het nu rustiger aan doen. Hij fotografeert voor het kappersvakblad Le Salon, promoot het cosmeticamerk l'Oreal en verricht hand en spandiensten voor de kapsalons die zijn naam dragen. Kapper is hij nog maar af en toe. ‘Vrijdag heb ik Co nog geknipt. Hij is mijn laatste klant en bijna veertig jaar terug was hij mijn eerste.'
In de jaren tachtig, toen Adriaanse bij PEC Zwolle werkte, had hij ineens een nieuwe coup, rechtopstaand haar met gel. Het werk van De Joode. ‘Het gaf Co een fris en sportief uiterlijk. Wat hij nu heeft is eigenlijk een variant daar op. Langer, meer achterover, maar nog wel met wat gel.'
We banjeren de pittoreske begraafplaats af, De Hout in. Mooi park, stadsbos ter ontspanning en vermaak sinds 1600 heb ik ergens op het internet gelezen. In deze groene oase in een stad van bijna honderdduizend inwoners groeit het maarts viooltje en de blauwe anemoon nog in het wild. Het is stralend weer vandaag en De Hout loopt vol, met recreanten en AZ-supporters.
Ik vraag aan Coos de Joode of hij zich kan voorstellen dat ik zijn beste vriend na tweeënhalve maand nog niet echt kan peilen. Dat kan hij zich heel goed voorstellen, zegt hij. ‘Zelfs ik kan hem niet altijd volledig volgen. Soms is hij ook onbereikbaar. Dan sluit hij zich af, voor iedereen, ook voor mij.'
‘Dan staat er een muur om hem heen.'
‘Ja. Dan is hij alleen op de wereld. Op zulke momenten noem ik hem ook Remi.'
Zoals ik het inschat, zeg ik tegen De Joode, zijn er meerdere Co's.
‘Er zijn er in elk geval twee. Naar buiten toe is hij een grote persoonlijkheid, een winnaar, een intelligente strijder die het tegen iedereen durft op te nemen. Als ik hem op televisie bezig zie, den ik: wat knap, zo sterk. Maar privé is hij heel anders, kwetsbaar.'
‘Hoe is hij als vriend?'
‘Soms afwezig, maar meestal betrokken. Zijn vriendschap is hoe dan ook onvoorwaardelijk, denk ik. Het is gelukkig nog nooit nodig geweest, maar Co is zo'n vriend dat als je hem belt, omdat er iets is, hij een uur later voor je neus staat. Al is het in het holst van de nacht.'
Hulptrainer Martin Haar leunt ontspannen tegen de omheining. AZ en RBC warmen zich op voor een wedstrijd die geen invloed meer zal hebben op de eindrangschikking in de eredivisie. Het staat al vast dat AZ derde van boven en RBC derde van onderen wordt.
Haar is aanspreekbaar. Ook over zijn baas. Was Adriaanse de beste hoofdtrainer die hij heeft meegemaakt?
‘Ik vond Willem van Hanegem ook verschrikkelijk goed. Willem werkte op gevoel, Co beredeneert de dingen.'
‘Willem stond midden tussen de spelers, Co er boven', vul ik aan.
‘Dat ook ja.'
Het is mij opgevallen, vertel ik Haar, dat als de lunch er bij AZ op zit de spelers, Kenneth Perez voorop, niet weten hoe snel ze hun auto moeten opzoeken. Ik heb het een paar keer geklokt, maar over het middageten doen de voetballers niet langer dan zeventien minuten. Natafelen doen alleen de trainers. Was onder Van Hanegem ook anders.
Haar: ‘Klopt, maar Co is nou eenmaal niet zo'n trainer bij wie de spelers aan tafel gaan zitten.'
‘Jij bent wel zo'n trainer.'
‘Meestal ben ik 's ochtends vroeg op de club, om een bakkie te doen met andere vroegkomers zoals Barry van Galen. Dan peil ik de stemming in de spelersgroep. Wat leeft er?'
‘Ken jij Co?'
‘Behoorlijk ja. Het heeft me een maand of vijf gekost voor ik er achter was hoe je met hem moet omgaan. Hoe je hem moet bespelen.'
‘Hoe moet dat dan?'
‘Je moet Co overladen met complimentjes op de momenten dat hij er doorheen zit. Dan is hij kortzichtig en fatalistisch en moet je hem weghouden bij de spelers. Anders slaat zijn negativisme over op de groep.'
‘Hoe erg kan Co er doorheen zitten?'
‘Heel erg. Toen we de competitie begonnen met een gelijkspel thuis tegen Heerenveen en die 5-1 nederlaag bij PSV riep hij: "Dat wordt degraderen". Dat heeft dagen geduurd. "We degraderen, ik weet het zeker, we kunnen zomaar degraderen". Toen hebben we hem echt uit de put moeten trekken.'
‘Wat hebben Edward Metgod en jij tegen hem gezegd? Dat jullie gewoon weer Europees voetbal gingen halen?'
‘We hebben gezegd: "Nou moet je kappen klootzak. Met dit materiaal worden we minstens vijfde. Zeker met zo'n geweldige trainer als jij. Toen kalmeerde hij.'
José, jij en ik zijn hier net op tijd weg
Co Adriaanse eindigt de competitie zoals hij die begon, in mineur. Het hele seizoen is AZ op eigen veld ongeslagen gebleven, maar tegen het RBC van José Fortes Rodriguez gaat het volledig mis, 1-3. Co zit in de put en ditmaal zijn het niet Haar en Metgod die hem er uit halen, maar de voorzitter. Dirk Scheringa wrijft zich het eelt van de handen over de rug van zijn trainer. Zeer tegen zijn zin blijft Adriaanse toch op het veld. Hij wordt onderscheiden met een erepenning van de gemeente Alkmaar en het lidmaatschap van verdienste van AZ. Co wordt overladen met complimenten maar trekt een gezicht als van een oorwurm. Zelfs als aanvoerder Landzaat en keeper Timmer hem op de schouders langs de tribunes voeren, kan er nauwelijks een lachje af bij de scheidende Adriaanse.
Mooi is de omhelzing van Co en de speler met wie hij een half jaar geleden brak, Fortes Rodriguez. Ziet er spontaan en behoorlijk oprecht uit.
Als de plichtplegingen in De Hout gedaan zijn en hij weg mag, haast Adriaanse naar de uitgang.
Als hij mij passeert, knikt hij. ‘Dat was het.'
‘Gemengde gevoelens?', vraag ik.
‘Nee, slechts één gevoel, een klotengevoel. Zo'n afscheid als dit is het beroerdste wat een trainer kan overkomen.'
Als Adriaanse al lang is vertrokken, komen Timmer en Van Galen uit de kleedkamer. De keeper heeft hetzelfde gevoel als de trainer. Zeven nederlagen in de laatste tien wedstrijden en 29 tegengoals sinds de winterstop. ‘Maar het ergste van alles is deze nederlaag. We hebben onszelf vanmiddag voor lul gezet.'
Timmer en Van Galen zijn dik bevriend met de verdediger die Adriaanse zo heeft beledugd. Ik vraag of ze de omhelzing Co-Fortes Rodriguez hebben gezien. Hebben ze. Mooi?
Timmer: ‘Prachtig hoor, maar waarom kon dat een half jaar geleden niet? Omdat ze van die grote ego's hebben. Het zijn twee stijfkoppen. José en de trainer geven nooit toe. Dat is hun kracht, maar het maakt de dingen vaak ook verdomd lastig.'
‘Was er nou niets aan te doen, toen? Jullie hadden toch als spelersgroep in het geweer kunnen komen?'
Van Galen: ‘Nee, dat had geen zin. José verdomde het om zijn excuses aan te bieden en de trainer verdomde het om zijn schouders er over op te halen. In de kleedkamer, waar iedereen bij was, heb ik gezegd: "Doe normaal, geef José een boete en laten we het vergeten". Was onbespreekbaar.'
Timmer: ‘Ik heb toen gezegd: "Als jullie elkaar nu niet meer vertrouwen, ga dan voortaan gewoon zakelijk met elkaar om. Kon ook niet.'
Van Galen: ‘Ik vond het zo'n onzin allemaal. Dat José echt weg ging, vond ik onvoorstelbaar. Ik mis hem nog elke dag.'
Buiten voor het spelershome, in het zonnetje, staat José Fortes Rodriguez, AZ t-shirtje aan, biertje in de hand en veel AZ'ers om hem heen. Het is duidelijk, hier is deze RBC'er thuis.
De vraag is al talloze keren gesteld vanmiddag. Die van mij kan er ook nog wel bij. Heeft José spijt van zijn koppigheid?
‘Nee. Zelfs toen ik Ron Vlaar die halve finale zag spelen en ik dacht: daar had ik kunnen staan, voelde ik geen spijt. De trainer zette mij voor het blok. Ik zou er uit vliegen of ik bood mijn excuses aan. Ik heb gezegd: "Excuses? Nooit, bekijk het dan maar". Als ik vind dat ik mij niet hoef te verontschuldigen, blijf ik daar bij. Dat is een principe en een principe zet ik niet opzij voor geld en roem. Ik zou het misschien alleen doen als ik er mijn familie mee zou helpen.'
‘Maar je omhelsde Adriaanse wel.'
‘Ik heb ook niks tegen de trainer. Ik mag hem wel, nog steeds. Ik vind het ook bullshit dat er allerlei kritiek op hem los komt sinds hij het over die kleuterklas heeft gehad. Natuurlijk had hij dat niet moeten zeggen, maar hij heeft zijn hart nu eenmaal voor op de tong liggen. Dat kleuterklasverhaal overschaduwt nu de prestatie van Adriaanse. Dat gun ik Co niet, want wat AZ dit seizoen heeft bereikt, is zijn werk.'
‘Jammer dat hij zo koppig is.'
‘Jammer dat hij te emotioneel is. Co lijkt zo sterk, maar van binnen is hij week. Hij laat zich te veel leiden door emotie. Hij zou een nog betere trainer zijn als hij minder emotioneel zou zijn. Toch is die emotie ook mooi. Soms is Co gewoon gek, leuk gek. Weet je wat hij net op het veld tegen mij zei? "José jongen, jij en ik, wij samen, wij zijn hier net op tijd weg".'
Jaap Visser - juni 2005