Don't fuck The Jolpranos
Nieuwe Revu - 03-01-'07
Verheft Martin Jol zich van de bank van de Spurs dan komen ook de fans overeind. Om te yellen: ‘Tony Soprano, he is our Tony Soprano.' Op de website van Tottenham Hotspur stelt columnist Damian Fitzpatrick dat de trainer meer is dan een toevallige lookalike van de acteur James Gandolfini die als mafiabaas in de trendy tv-serie The Soprano's een afvalverwerkingsbedrijf als dekmantel voor criminele zaken gebruikt. `Martin Jol lijkt niet alleen op Tony Soprano, met die forse pens, criminele kop en dat doorschijnende haar, hij komt ook net zo intimiderend over, met een houding van: maakt me niet uit voor welk afvalprobleem ik word gesteld, ik los het op.'
Met een mailtje liet de webmaster van martinjol.nl weten dat The Boss van harte bereid is om Nieuwe Revu in Londen te ontvangen en te woord te staan.
Een dag later lag de zaak compleet anders. We werden bedankt voor de getoonde belangstelling, maar Jol was niet geïnteresseerd in een interview.
Verbijstering en een Revu-reactie vol onbegrip natuurlijk. Hoe viel mailtje twee in hemelsnaam te rijmen met mailtje één? Mailtje nummer drie bracht opheldering. De webmaster verontschuldigde zich en liet enigszins beschaamd weten dat hij ook maar werd gestuurd. `Ik moest dit zo doorgeven van Cock Jol, de broer van Martin.'
Cock Jol, was die vijf jaar terug niet een beetje pissig toen ik had geschreven dat hij de deur plat liep bij ADO Den Haag om zichzelf in het Zuiderpark als technisch-directeur aan te prijzen? Wat heet pissig. In een kwaad telefoontje liet de broer van weten dat hij zich gepakt voelde. Kennelijk zag de familie Jol haar kans bij het Revu-verzoek schoon om de rekening te vereffenen. The Sopranos. Van de criminaliteit houden de Jollen zich verre, maar één maffiatrekje hebben ze wel, dat clan-achtige. Kom je aan één Jol dan kom je aan hen allemaal.
Geen interview is voor Revu reden om niet alleen de archieven hier te raadplegen, maar ook die in Engeland. En daar blijkt zich in twee jaar tijd een berg aan Jol-documentatie te hebben gevormd. In november 2004 was hij nog mister nobody, anderhalf jaar later, toen de Spurs na zeven jaar weer eens Europees voetbal hadden gehaald, een cultheld. Jol (50) is de lieveling van de fans en de favoriet van de voetbalpers. Omdat hij toegankelijk is, open en eerlijk, en altijd tekst heeft, een verademing vergeleken bij de verwaande Mourinho van Chelsea, de botte Ferguson van Manchester United en de gesloten Wènger van Arsenal.
Feyenoord versus Jol, volgende maand in de UEFA Cup, is een pikante confrontatie. Zij het dat het scherpste kantje er af is nu Jorien van den Herik in de Kuip het veld moet ruimen. In mei 2004, toen hij het bij Feyenoord nog voor het zeggen had, zei de Grote Kale IJdeltuit dat de trainer van RKC te dikkerig was om Bert van Marwijk te kunnen opvolgen. Jol haalde de schouders op, zei dat hij Van den Herik nou ook niet zo'n adonis vond en vroeg zich af of die kwalificatie van Van den Herik wel behoorlijk Nederlands was.
Toen belde Frank Arnesen, de technisch-directeur van Tottenham Hotspur. Of hij naar Londen wilde komen om assistent te worden van Jacques Santini, de vroegere Franse bondscoach. Jol twijfelde. Omdat hij als trainer nooit de tweede viool had gespeeld en eigenlijk geen idee had of hij dat überhaupt zou kunnen. Maar Arnesen trok hem over de streep, met de opmerking dat dit zijn enige kans zou kunnen zijn om als trainer in de Premier League aan de bak te komen. Daarmee raakte de oud-voetballer van Ajax en PSV een gevoelige snaar. Want als Jol één ding wilde, was het wel terug naar de competitie waarin hij zich als speler zo fantastisch had gevoeld.
Het was zo'n donkergrijze januaridag in 1983, kil en vochtig. Maar op White Hart Lane sloeg de damp er van af. Spurs - West Bromwich Albion, vierde ronde FA Cup, was zo'n typisch Engels bekergevecht waarin de geestdrift van de spelers was overgeslagen op de tribunes. Ik was op vriendenbezoek in Londen en zo'n beetje een Spurs-fan vanwege die prachtige spelbepaler Glenn Hoddle. Deze middag zou hij Martin Jol tegenover zich vinden en die slag in de middencirkel wilde ik van nabij zien.
Een kleine onoplettendheid deed mij in het tribunevak met de away-fans belanden en toen bij de Spurs voor het eerst sinds de Falkand-oorlog Osvaldo Ardiles zijn opwachting maakte, werd er om mij heen vrolijk ‘sink him, sink him' gescandeerd. De op ‘ons' vak gerichte woede van het thuispubliek was godzijdank van korte duur omdat het spel te zeer zijn aandacht opeiste. West Bromwich hield het tot vlak voor tijd op 1-1, maar op de valreep werd het 2-1, door Garth Crooks, die later zou opbiechten dat hij toen al zo gay was als George Michael.
De heerser op het middenveld die zaterdagmiddag: Martin Jol, sterk in het afpakken, controleren en rondsturen van de bal. Bij de Spurs keken ze van hem op, maar op zijn beurt genoot Jol heimelijk van de aanvalslust van de Spurs, van het positiespel van Hoddle en Ardiles op de helft van West Bromwich, van het continentale voetbal. ‘Mijn God', moet hij hebben gedacht, ‘wat zou ik graag bij deze club willen werken.'
Dik twintig jaar later zat hij er. ‘En helemaal op mijn plek', zei hij al na vier maanden in een interview met Sportweek. ‘Ik geloof dat ik het hier zwaar naar mijn zin heb.' Dat kwam dan vooral omdat het onmiddellijk klikte met de fans. Jol: ‘Ons publiek is het enige in Engeland dat om mooi voetbal vraagt in plaats van om een lange peren naar voren en oorlog in de zestien.'
Martin Jol is opgebouwd uit onverzettelijkheid en dat krijg je met een vader uit Scheveningen en een moeder van Urk. Bij FC Den Haag werd hij gehard door Aad Mansveld. De legendarische libero herkende de aanleg in de jonge Jol en wierp zich op als zijn leermeester, maar wel een straffe. Liet het talent een mannetje lopen of zijn directe tegenstander kon een voorzet geven dan bulderde Mansveld naar de kant dat die Jol gewisseld moest worden.
In 1978 kwam het tot een transfer naar Bayern München, maar toen coach Ulli Hoeness hem rechtsback zette, was de lol er gauw af. ‘Ik kon voor twee jaar bijtekenen', aldus Jol vorig jaar in de Sunday Times. ‘Maar ik zei: nee, ik ga terug naar Holland. Ik koos voor FC Twente en nam me voor om nooit meer in het buitenland te gaan spelen.' Ferme taal, maar niet het hele verhaal. Het was niet alleen de rechtsbackplaats die hem dwars zat, Jol worstelde in Beieren ook met heimwee, naar het leven achter de Scheveningse duinen.
Als controlerende middenvelder van Twente dwong hij drie interlands af en dat trok de aandacht van Engelse clubs. In West Bromwich viel het mee met de heimwee en bij Albion werd hij de man die op de spelbepaler van de tegenpartij werd gezet. Van WBA ging het nog even naar Coventry City en uiteindelijk terug naar FC Den Haag. In het Zuiderpark trad hij in de voetsporen van Aad Mansveld en werd hij een vergelijkbare laatste man met ook zo'n geweldige lange trap, met inzicht en overzicht, hard en veeleisend voor de jongere spelers om hem heen. Hij stopte op zijn 33ste en toen was de trainer in hem al lang en breed opgestaan.
Martin Jol is bezeten van voetbal, hij staat er mee en neemt het mee naar bed. Dan nog ligt hij aan voetbal te denken en krijgt de slaap hem uiteindelijk te pakken dan droomt hij van voetbal. De Sunday Mirror vroeg hem wat het lekkerste gevoel is dat hij kent. ‘Vrouwen horen het niet graag', antwoordde Jol, ‘maar er bestaat echt geen beter gevoel dan de extase van een winnende goal in de allerlaatste minuut.'
Voetballers die bereid zijn om in zichzelf te investeren en te luisteren naar hun oefenmeester hebben aan Jol een geweldenaar. Bikkelaar Sjaak Polak van Sparta zei bijna drie jaar terug in het maandblad Johan: ‘Jol is de beste trainer die er bestaat. Hij was er altijd voor me. "Sjaak", zei hij, "je moet je rechterbeen trainen." "Goed trainer". Ik dacht: zo moeilijk kan dat niet zijn. Al snel vond ik dat het aardig ging. Jol niet. Die zei: "Dat kan veel beter. Kijk, zo." Legde hij ze achter elkaar op de lat, met rechts én links. Jol is zo belangrijk voor me geweest. "Luister naar me", zei hij, "en je gaat het betaald voetbal in." Ik dacht: wat zegt die nou? Ik ging er van uit dat profvoetbal voor mij te hoog gegrepen was. Door Jol ben ik er in gaan geloven en ben ik er hélemaal voor gegaan.'
Polak, een schelm uit de Haagse Schilderswijk, volgde Jol van ADO naar Scheveningen en samen wonnen ze in 1996 het landskampioenschap bij de zaterdagamateurs. Polak werd vervolgens prof bij Excelsior en Jol ging de eredivisie in. Met Roda JC veroverde hij de KNVB-beker, maar bij RKC kwam zijn vakmanschap pas goed aan het licht. In Waalwijk vormde hij een sterk koppel met Marcel Brands, de huidige technisch-directeur van AZ. Bij de Rooms Katholieke Combinatie braken talenten door die de grote clubs over het hoofd hadden gezien en werden elders afgedankte spelers alsnog waardevolle eredivisiekrachten. Jol en Brands maakten een sjofel provincieclubje tot een nationale subtopper. Het wondertje van Waalwijk imponeerde Frank Arnesen die er als directeur van PSV met zijn neus bovenop zat. Dus toen hij eenmaal in Londen werkte en de Spurs behoefte had aan een nieuwe assistent-trainer, een man voor de lange termijn, belde hij Jol.
Dertien wedstrijden was het seizoen 2004-05 onderweg of op White Hart Lane gaf de hoofdtrainer er de brui aan. De combinatie Spurs - Santini liep voor geen meter. De Fransman sprak uitsluitend zijn moerstaal en ergerde de fans met een verdedigende speelstijl die vloekte met de clubcultuur.
Santini stapte op om privé-redenen, zo heette het naar buiten toe. Maar insiders repten van fikse ruzies tussen de directeur en de coach. Alvorens hij zelf overstapte naar Chelsea schoof Arnesen bij de Spurs Jol naar voren. ‘Probeer het maar eens met hem. Daar zal het elftal van opknappen. Het publiek trouwens ook.'
De aandeelhouders waagden de gok en binnen zes weken was het chagrijn van White Hart Lane verdreven.
Na het vertrek van Santini gingen de Spurs niet alleen beter presteren, maar vooral ook leuker voetballen. Jol haalde een techniektrainer in huis, Ricardo Moniz, de beste leerling uit de school van Wiel Coerver, de goeroe van het kappen en draaien. Jol en Moniz hameren bij de Spurs op balbeheersing. Wie de macht over de bal heeft, kan domineren in het positiespel en zijn wil aan de tegenstander opleggen.
Dat hameren doen Jol en Moniz niet alleen bij het eerste elftal, maar ook bij de jeugdspelers en de jeudgtrainers. Het is werken aan een cultuuromslag: weg met het lange halen gauw thuis-voetbal en terug naar de vrolijke dagen van Hoddle en Ardiles.
Scheveningen, RKC, Tottenham Hotspur, het maakt niet uit waar Jol werkt, zijn ijver en toewijding zijn maximaal, en zijn elftallen gaan er beter van voetballen. Over zichzelf en zijn werkwijze zei hij begin dit seizoen in de Sunday Mirror: ‘Afstand nemen van voetbal kan ik niet. Ik krijg de knop niet om, dat lukt me gewoon niet. Maar wat is daar mis mee, zolang je niet in de stress schiet? Ik verwerk gebeurtenissen snel. Ik accepteer ze en zet ze van me af. Ik kalmeer snel en kom nooit in de positie dat ik mijn emoties niet meer onder controle heb en dingen zeg waar ik later spijt van heb. Ik ben heel open met mijn spelers en een aardige man, soms zelfs héél aardig. Maar als iets me niet zint, verander ik in een krokodil, en geen gewone krokodil, maar een kwaaie.'
Broer Cock Jol werd vijf jaar terug geen technisch-directeur van ADO Den Haag, maar hij blijft kanshebber. Want ooit, ooit, zal Martin Jol terugkeren naar zijn jeugdliefde. Bij Scheveningen maakten zij samen de dienst uit en dat werkte formidabel, Cock de regelaar en Martin de oefenmeester. Behalve broers zijn de twee gezworen kameraden: The Sopranos. In het Zuiderpark bidden ze om Martin Jol, en zullen ze Cock maar al te graag op de koop toe nemen.
Maar ADO Den Haag moet geduld hebben, want Tony is nog niet klaar bij de Spurs, en evenmin mét Feyenoord. In de Kuip staat een rekening open.
Jaap Visser - 03-01-'07